नेपाल भारत सम्बन्ध भविष्यमुखी हुनुपर्छ, साझा समृद्धि को नारा दिनुपर्छ।
मुख्य कुरा साझा समृद्धि हो।
मैलेआजीवन देखेको नेपालको नक्शामा चुच्चे नक्शा छैन। केही वर्ष अगाडि एक्कासी आइपुग्यो। लदाख मा चीन र भारतको लफड़ा भएको बेला त्यो कुरा एक्कासी झिक्नु मुनासिब थिएन। पाँच वर्ष पहिला झिक्न सकिन्थ्यो। पाँच वर्ष पछि झिक्न सकिन्थ्यो।
नेपाल पनि भारत पनि भारतवर्ष हो। महाभारत को युद्धमा नेपालका राजाहरु पनि सहभागी भएका। रामायण त छँदै छ प्रत्येक वर्ष विवाह पंचमी जो हुन्छ।
नेपाल भारत बीच जस्तो सम्बन्ध दुनियाँमा अरु कुनै देश बीच छैन। त्यसलाई साझा समृद्धि मा रूपान्तरित गर्न सक्नुपर्छ।
चुच्चे नक्शा को कुरा गरौं। मैले अध्ययन नगरेको विषय पर्यो। तर केही कुरा स्पष्ट छ। भारत स्वतंत्र हुँदा सीमाना जहाँ थियो त्यो नै सीमाना हो। सुगौली को सन्धिको दुहाइ दिन मिल्दैन। यो भारत र नेपाल को कुरा हो। बेलायतलाई यसमा मिसाउन मिल्दैन। चीनलाई पनि मिसाउन मिल्दैन। यस बारे बेलायत सँग कुरा गर्ने भनेको, चीनसँग कुरा गर्ने भनेको नेपाल ले आफुलाई हल्का बनाउने कुरा हो।
१९५० को संधिले पुराना सम्पुर्ण संधि खारेज भनेको छ।
संविधान संसोधन गरेर एकतरफा किसिमले चुच्चे नक्शा नेपालको आधिकारिक भनेर घोषणा गर्नु गलती थियो। त्यसले वार्ता को ढोका बंद गर्यो। तरिका त्यो होइन। आखिर युद्ध गर्ने भनेको त होइन केपी ओली ले। हो भने पहिला उसैको हातमा एउटा बन्दुक थमाई दिउँ।
वार्ता एक मात्र तरिका हो। त्यो ढोका ओली ले बंद गरेको हो।
भने पछि साझा समृद्धि टाटा बाई बाई?
मुख्य कुरा साझा समृद्धि हो। मुख्य कुरा भविष्य हो। विश्व शक्ति भारत। तेस्रो ठुलो अर्थतंत्र। दोस्रो ठुलो बन्छ कुन दिन। भारतका केही राज्य त जर्मनी, फ्रांस ब्रिटेन बनिसकेको अवस्था छ। नेपाली लाई विसा नचाहिने। बिना विसा जर्मनी, फ्रांस ब्रिटेन काम गर्न जान पाइने अवस्था बारे सोंचौं।
भारतले भन्न सक्छ पहिला संविधान संसोधन फिर्ता गर। अनि हुन्छ वार्ता। वार्ता भनेकै निष्कर्षमा सँगै पुग्ने, मिलेर पुग्ने भनेको। एक्लै ओली ले निष्कर्ष निकाल्दा वार्ता को ढोका ढयाप्प।
दुबै पक्षसँग कागजपत्र होला। भारतले नेपालको नेपालले भारतको। अझ चीनले नेपालको। जग्गा मिचेको अवस्था। चिनिया सेनाको आदत हो। यसो अलिकति गोलपोस्ट सारिदियो। सॅटॅलाइट मैपिंग गर्नुपर्छ उत्तर तिर।
चुच्चे नक्शाको मुख्य उद्देश्य सिंडिकेट चलाएर बसेका तीन गुंडा हरु को भ्रष्टाचार र डेलीवरी नदिने बानी बाट जनताको ध्यान अर्कै तिर तान्नु हो। त्यो बुझौं।
सीमाना विवाद पनि एउटा विषय हो। तर प्रमुख विषय होइन। प्रमुख विषय भविष्य हो। प्रमुख विषय साझा समृद्धि हो। एउटा सानो विषय सीमाना विवाद पनि हो। प्रमुख विषय होइन।
प्रत्येक विषय को निराकरण गर्ने तरिका वार्ता नै हो।
एउटा विशेष कुरा छ। बालेन लक्ष्मण। मोदी हनुमान। जब नेपालका प्रधान मंत्री भारतको प्रधान मंत्री सँग भेटछन त्यो लक्ष्मणजी र हनुमानजी को भेट हुनेछ।
रामायण र महाभारत आज जीवन्त भएको छ।
Nepal's New Regime and India Should Not Ignore the Core Bilateral Issues that Need Resolution Through Dialogue A stark reality of the India-Nepal relationship has been the incessant meddling of the former in politics and governance of the latter. .................... New Delhi’s foreign policy community of diplomats, scholars and think-tankers would be perplexed by the attitude of the newly-formed Kathmandu government of prime minister Balendra Shah. Given the longtime propensity of New Delhi to be overbearing and didactic towards Kathmandu, Shah’s cold shoulder, including the unwillingness to travel to New Delhi on an official visit, would have left heads spinning. ........... The RSP is the largest force in Parliament by far following the elections of March 5, and New Delhi seems to have decided to lay out the red carpet for its chairman, simply to have someone to talk to. ............... Lamichhane’s article in an Indian newspaper the day after he arrived from Kathmandu, which does not at all delve into core bilateral issues that need resolution through respectful dialogue. ........... the journey back from the blockade of 2015 is yet to begin. ........... There has been a steady erosion in the Nepal-India diplomatic ties over the decades, a contrast from the 1950s, when the prime ministers of the two countries were in a trusting relationship. Time has taken its toll, with Kathmandu greatly weakened vis-à-vis New Delhi,
overwhelmed by heavyweight Indian diplomacy, intelligence-wallahs running amok
, and the latest intrusion in the form of Hindutva propelled by the Rastriya Swayamsevak Sangh (RSS). ..................... Due to urbanisation and irrigation demands of the Ganga plain, there is a need to pond monsoonal water, hence the eye on Nepal’s deep valleys. Building high dams on the Kosi, Gandaki, Karnali and other rivers is New Delhi’s undisclosed top priority when it comes to Nepal. .......... Limpiyadhura: The face-off over the Limpiyadhura Triangle has taken bilateral relations to a never-before low. New Delhi refuses to talk on Kathmandu’s territorial claims on the Lipulek-Kalapani-Limpiyadhura region based on the Sugauli Treaty of 1816 defining the Mahakali as a border river. ................. As for how to overcome this bilateral chasm, the way forward is suggested by New Delhi’s own claims on territories not in possession – the Aksai Chin and Azad Kashmir regions have remained on the official map of India for seven decades without New Delhi exercising control. Likewise, there is nothing to stop Kathmandu from maintaining its claim over the Limpiyadhura Triangle, remaining open to dialogue on the matter, while otherwise working to normalise ties. .............. EPG: In February 2016, the governments of Nepal and India together constituted the Eminent Persons Group (EPG) to update and strengthen bilateral ties by forging common understandings. Although the report was completed unanimously in July 2018 by respected intellectuals selected by the two governments, prime minister Narendra Modi was apparently persuaded that the whole exercise should be abandoned. ................ Agnipath Scheme: Although Nepalis have served in the British Army since 1818, the former Gurkha Brigade was split up by a tripartite agreement following Indian independence in 1947. The system of officially sanctioned foreign military recruitment persisted even as Nepal developed as a modern nation-state. Nepali citizens have fought under the Indian flag in conflicts involving China and Pakistan, as well as in counter-insurgency operations in Sri Lanka under the Indian Peace Keeping Force (IPKF). ............. The question arises: How can a member country of SAARC allow its citizens to raise arms on behalf of one neighbour against another? ............
Nepal’s attempts to develop independent links to China as the great neighbour to the north is invariably questioned by New Delhi’s Raisina Hill officialdom and allied think tanks. Historically, Nepal’s links to the Tibetan plateau are just as ‘special’ as it is to Ganga plain. Nepal’s economy was compelled to pivot southward due to colonial mercantilism in the early 1900s, but in these days of evolved transport and infrastructure, Kathmandu need no longer perceive itself as ‘India-locked’.
........................
Eyeing Beijing: New Delhi restricts the import of hydropower imports from Nepal if there is any ‘whiff’ of Chinese involvement in construction or financing. A Nepali airline with Chinese investment is denied access to airports in India, while two new international airports (Pokhara and Bhairahawa) are prevented from being connected to Indian cities because of Chinese involvement in their construction.
.................. What would Beijing be making of all this, also that New Delhi does not want Nepal to have anything to do with the Belt and Road Initiative? Kathmandu’s engagement with Beijing on commerce, tourism, infrastructure and development finance cannot be regarded as any kind of geopolitical ‘tilt’. Such an attitude only signals degraded geopolitical self-confidence in New Delhi. Given how closely India’s own economy is intermeshed with China’s, New Delhi interlocutors who insist on Nepal maintaining economic distance from China must reflect. .................. Migrant Labour: As far as Nepal’s economy is concerned, the New Delhi discourse tends to present Nepal as a weak neighbour, and the internalisation of this stereotype by Kathmandu polity has promoted a sense of inferiority. However, a study of commerce and remittances demonstrates that Nepal’s economy is an unrecognised boon for India. ...................
While Nepali citizens working as migrant labour in India is frequently cited as evidence of Nepal’s poor economic standing, in fact Nepal is the seventh-largest economy receiving migrant labourers from India. The rural economies of India’s poorest regions, from Jharkhand to Bihar and Odisha, are supported by the money that Indian workers in Nepal send home.
.................... Money repatriated by Indian migrants working in Nepal is said to hover at around USD 3 billion per annum, while according to one estimate Nepali migrants in India send back no more than a third of that amount. Given that Nepal is the eleventh-largest export destination for Indian goods and services, second only to Bangladesh in South Asia, New Delhi’s commentators and geo-strategists must learn to regard Nepal’s economic significance for India. ............... A stark reality of the India-Nepal relationship has been the incessant meddling of the former in politics and governance of the latter. While pressures are applied economically, diplomatically as well as through the aegis of intelligence agencies, the export of political ‘Hindutva’ over the last ten years has posed an even greater threat because the aim is to infiltrate Nepali society’s cultural fabric and poison inter-community relations. ...................... Sanatan Tradition: Social divisions based on an exclusivist reading of the sanatan tradition, centred on a particular interpretation of the worship of Shri Ram, have promoted social rigidities in India’s north and centre. Nepal’s faith-based traditions have not yet been overtaken by the RSS ideology, but it would be correct to say that the organisation is currently in overdrive in the country. ................ Not satisfied with working through Nepali organisations with Hindutva leanings, the RSS has moved to establish its own base in Kathmandu. The office of the Hindu Swayamsevak Sangh (HSS) has been operating from a building named ‘Keshav Dham’ in Kathmandu’s Gujeswari locality, with Indian citizens serving as organisers and propagators.
My company Himalayan Compute will harness all of Nepal's 50,000 MW in hydroelectric potential to turn at least 80% of that electricity into compute, the highest demand product in the global economy today. You push electricity through NVIDIA's GPU chips, and you get compute. All of AI runs on that compute. There is bottomless demand for that compute. I am in West Texas right now, about six hours west of Dallas. Halfway to Dallas in Abilene, TX, OpenAI is building this massive AI datacenter to generate compute, because land is cheap. But electricity is not. And 25% of the electricity will go to cool the heated chips. Nepal can offer the cheapest compute in the world. Electricity is cheap. Cooling is free in the Himalayas.
You need upwards of 120B to harness 50,000 MW of electricity. Nepal's GDP is 50B. So, you go to the Sovereign Wealth Funds in the Gulf countries. Nepalis built those countries with their own bare hands. Now those countries should help build Nepal. At some future point oil will either run out or get priced out by solar. But if they are invested in Nepal's compute, they will stay wealthy even when they no longer have oil revenues coming in.
Before the 100B round, there will be a 10B round. Before the 10B round, the 1B round. Before that the 100M round. Before the 100M round, the 10M round. Before the 10M round, the 1M round. I have approached Sammer Maskey, the top Nepali tech entrepreneur in the US who has managed to list his company FuseMachines on Nasdaq. Invest in my company like Yahoo invested in Alibaba. Your 1M is 1B in 10 years. Before the 1M there is 100K. I have reached out to everyone I know. Over emails, text messages, phone calls. I only need five Nepalis in the US to come in at 20K each. This 20K is 20M in 10 years. This 20M is more money than any white-collar professional hopes to make over their entire careers working full time. That applies to Nepali doctors, lawyers, engineers, and others.
Himalayan Compute will give Nepal triple digit growth rates for a few years. Himalayan Compute will make Nepal a developed nation before India. Himalayan Compute will end poverty in Nepal. It is a highly capital intensive, technology intensive pathway to getting there that has only now become possible post-AI.
Balen is my cousin. His grandfather and my grandmother were siblings. But more importantly, he is the most promising political figure to have emerged in Nepal in my lifetime. For the first time in my life, I am seeing good governance has now become possible in Nepal. Without that foundation of good governance, the economic revolution I envision is not possible.
I am a political person. I was the only full-timer among the Nepalis across the US to have worked for Nepal's democracy movement in 2005-06. For a few years between high school and college I was actively politicking in Nepal when I was too young to run for office. I was a Vice General Secretary to Sadbhavana Party's first breakaway group called the Nepal Samajwadi Janata Dal. The chairperson Rameshwar Ray Yadav went on to become minister multiple times. The General Secretary Hridayesh Tripathy went on to become minister multiple times. Another Vice General Secretary Sarita Giri went on to become minister. Rajendra Mahato was junior to me in the party. He was a member of the Central Committee. He went on to become minister multiple times, and ultimately even Deputy Prime Minister. I came to America for college. Within six months of landing, I got myself elected student body president at the top liberal arts college in the US South, almost a decade before Bobby Jindal ran and won any election in the US South, which is still considered not particularly friendly to non-whites. I was Barack Obama's first full-time volunteer in all of New York City, the capital city of the world, Clinton country, and home to the Democratic Party machine, and paid a steep political price for it by the time the primaries were over.
What I have studied more than anything else in my decades in America is the tech startup. I was party of a team that was trying to build an online South Asian community about half a decade before Facebook launched. The company went down with the dot com bust.
Himalayan Compute is multi-disciplinary, and multi-continental. And it is launching with a Grand Solara Vision. I coined that phrase. And I did not coin the term unicorn, but I am the father of the phrase Solara. A unicorn is a billion-dollar tech startup. A Solara is a trillion. In 10 years, there will be as many Solaras as there are unicorns today.
The thinking behind the phrase Grand Solara Vision is that it is like going to the moon. Traditionally Silicon Valley thinks launching a tech startup is like Columbus going to India and ending up in America. I am rejecting that. I am saying that you have to treat the launch like you are going to the moon. You need to know exactly where you are going. And you need a detailed roadmap to get there. You don't shoot a rocket for an hour and then ask, do we turn left, do we turn right? You already know at launch.
The greatest challenge to the project is governance in Nepal. And so, I as the Founder am making the business decision to give 10% ownership in the company to the Government of Nepal. This 10% is Nepal's very own Sovereign Wealth Fund. 10% of 1T is 100B. Nepal's GDP today is 50B. The company will cross 1T in market value in 10 years. In return I want a one desk policy, one desk in the Prime Minister's office that takes care of everything the company needs done that involves the government in Nepal at all three levels, and across ministries.
The company will also give 10% ownership to a Foundation that will end poverty in Nepal by doing direct cash transfers to the poorest 20% in the country through the Aadhar UPI framework. Poverty is a lack of cash. You end poverty by doling out cash. Prosperity people need to work for.
This will transform Nepal. But this can also transform Nepalis in the United States. Every Nepali in the US, no matter what their job, if they have been here a few years, if they have basic money management skills, which basically means a hard instinct to save no matter how much you make, can choose to invest 5K into the company. But the company cannot take the money directly because there is a law that says as soon as you have 70 investors, you have to go public. At this juncture, that would be certain death for the company. So people invest in a separate company. And that company invests in Himalayan Compute. 5K invested now is 5M in 10 years. Which means, every Nepali who participates can hope to become a millionaire in 10 years. This is transformation. This can be a campaign in the community that I don't have the time for. Enter the Bundler concept. Someone who helps raise at least 100K is a Bundler. The Bundler gets 10% of the money raised in shares. Nepalis in the US love to launch and nurture organizations. Time to steer that energy into an economic revolution, for the country, and for the community.
— Paramendra Kumar Bhagat (@paramendra) May 28, 2026
मेरो कम्पनी हिमालयन कम्प्युटले नेपालको ५०,००० मेगावाट जलविद्युत् सम्भावनालाई उपयोग गरेर कम्तीमा ८०% विद्युत् आजको विश्व अर्थतन्त्रको सबैभन्दा उच्च माग भएको उत्पादन — कम्प्युट — मा रूपान्तरण गर्नेछ। तपाईं NVIDIA का GPU चिपहरूमा विद्युत् प्रवाह गर्नुहुन्छ, र त्यसबाट कम्प्युट उत्पादन हुन्छ। सम्पूर्ण AI यही कम्प्युटमा चल्छ। यस कम्प्युटको मागको कुनै अन्त छैन। म अहिले पश्चिम टेक्सासमा छु, डलासबाट करिब छ घण्टा पश्चिम। डलासतर्फको बाटोमा पर्ने एबिलिन, टेक्सासमा OpenAI ले विशाल AI डाटासेन्टर निर्माण गरिरहेको छ कम्प्युट उत्पादन गर्न, किनभने त्यहाँ जमिन सस्तो छ। तर विद्युत् सस्तो छैन। अनि कुल विद्युत्को २५% तातिएका चिपहरू चिस्याउन खर्च हुन्छ। नेपालले विश्वकै सबैभन्दा सस्तो कम्प्युट उपलब्ध गराउन सक्छ। यहाँ विद्युत् सस्तो छ। हिमालयमा चिस्याउने काम निःशुल्क हुन्छ।
५०,००० मेगावाट विद्युत् उपयोग गर्न १२० अर्ब डलरभन्दा बढी लगानी चाहिन्छ। नेपालको GDP अहिले ५० अर्ब डलर छ। त्यसैले तपाईं खाडी मुलुकहरूका Sovereign Wealth Funds तर्फ जानुहुन्छ। नेपालीहरूले आफ्नै नाङ्गो हातले ती देशहरू निर्माण गरेका हुन्। अब ती देशहरूले नेपाल निर्माण गर्न सहयोग गर्नुपर्छ। कुनै समय तेल सकिन सक्छ वा सौर्य ऊर्जाले त्यसलाई प्रतिस्थापन गर्न सक्छ। तर यदि उनीहरूले नेपालको कम्प्युट क्षेत्रमा लगानी गरेका छन् भने, तेल आम्दानी समाप्त भए पनि उनीहरू धनी रहिरहनेछन्।
१०० अर्ब डलरको चरणभन्दा अघि १० अर्ब डलरको चरण हुनेछ। १० अर्बभन्दा अघि १ अर्ब। त्यसअघि १० करोड। १० करोडभन्दा अघि १ करोड। अनि १ करोडभन्दा अघि १० लाख। मैले अमेरिकास्थित शीर्ष नेपाली प्रविधि उद्यमी समीर मास्केलाई सम्पर्क गरेको छु, जसले आफ्नो कम्पनी FuseMachines लाई Nasdaq मा सूचीबद्ध गर्न सफल भएका छन्। मेरो कम्पनीमा त्यसरी लगानी गर्नुहोस् जसरी Yahoo ले Alibaba मा लगानी गरेको थियो। तपाईंको १० लाख डलर १० वर्षमा १ अर्ब बन्न सक्छ। १० लाखभन्दा अघि १ लाख हुन्छ। मैले आफूले चिनेका सबैलाई सम्पर्क गरेको छु — इमेल, टेक्स्ट सन्देश, फोन कलमार्फत। मलाई अमेरिकामा रहेका केवल पाँच जना नेपाली चाहिन्छ, जसले जनही २० हजार डलर लगानी गरून्। यो २० हजार डलर १० वर्षमा २ करोड बन्न सक्छ। त्यो २ करोड डलर भनेको अधिकांश श्वेतपोश पेशाकर्मीहरूले जीवनभर पूर्णकालीन काम गरेर कमाउने आशा गर्ने रकमभन्दा धेरै हो। यो कुरा नेपाली डाक्टर, वकिल, इन्जिनियर तथा अन्य पेशाकर्मीहरूमा पनि लागू हुन्छ।
हिमालयन कम्प्युटले नेपाललाई केही वर्षका लागि तीन अङ्कीय आर्थिक वृद्धिदर दिनेछ। हिमालयन कम्प्युटले नेपाललाई भारतभन्दा अघि विकसित राष्ट्र बनाउनेछ। हिमालयन कम्प्युटले नेपालबाट गरिबी अन्त्य गर्नेछ। यो अत्यन्त पूँजी-गहन र प्रविधि-गहन मार्ग हो, जुन AI पछिको युगमा मात्र सम्भव भएको हो।
बालेन मेरो भाइ हुन्। उहाँका हजुरबुबा र मेरी हजुरआमा दाजु-बहिनी हुनुहुन्थ्यो। तर अझ महत्त्वपूर्ण कुरा के हो भने, उहाँ मेरो जीवनकालमा नेपालबाट उदाएका सबैभन्दा आशाजनक राजनीतिक व्यक्तित्व हुनुहुन्छ। मेरो जीवनमा पहिलो पटक मलाई नेपालमा सुशासन सम्भव भएको देखिन थालेको छ। सुशासनको त्यो आधार बिना मैले कल्पना गरेको आर्थिक क्रान्ति सम्भव छैन।
म राजनीतिक व्यक्ति हुँ। २००५–०६ को नेपालको लोकतान्त्रिक आन्दोलनका क्रममा अमेरिकाभर रहेका नेपालीहरूमध्ये पूर्णकालीन रूपमा काम गर्ने म एक्लो व्यक्ति थिएँ। हाई स्कूल र कलेजको बीचका केही वर्ष म नेपालमा सक्रिय राजनीतिमा संलग्न थिएँ, त्यतिबेला म चुनाव लड्नका लागि धेरै सानो उमेरको थिएँ। म सद्भावना पार्टीको पहिलो विभाजन समूह नेपाल समाजवादी जनता दलको उपमहासचिव थिएँ। त्यस पार्टीका अध्यक्ष रामेश्वर राय यादव पछि पटक–पटक मन्त्री बन्नुभयो। महासचिव हृदयेश त्रिपाठी पनि पटक–पटक मन्त्री बन्नुभयो। अर्की उपमहासचिव सरिता गिरी पनि मन्त्री बन्नुभयो। राजेन्द्र महतो मभन्दा कनिष्ठ हुनुहुन्थ्यो, उहाँ केन्द्रीय समितिको सदस्य हुनुहुन्थ्यो। पछि उहाँ पनि पटक–पटक मन्त्री बन्नुभयो र अन्ततः उपप्रधानमन्त्रीसम्म बन्नुभयो।
म कलेजका लागि अमेरिका आएँ। अमेरिका आएको छ महिनाभित्रै मैले अमेरिकाको दक्षिण क्षेत्रमा रहेको शीर्ष liberal arts कलेजमा विद्यार्थी सङ्घको अध्यक्ष पद जितेँ। त्यो घटना बबी जिन्दलले अमेरिकाको दक्षिण क्षेत्रमा कुनै चुनाव जित्नुभन्दा लगभग एक दशकअगाडि भएको थियो। त्यो क्षेत्र आज पनि गैर-श्वेतहरूका लागि धेरै अनुकूल मानिँदैन। म विश्वको राजधानी भनिने न्युयोर्क सहरमा Barack Obama को पहिलो पूर्णकालीन स्वयंसेवक थिएँ। त्यो क्लिन्टनहरूको गढ र Democratic Party को शक्तिशाली केन्द्र थियो। प्राइमरी चुनाव सकिँदासम्म मैले त्यसको ठूलो राजनीतिक मूल्य चुकाएँ।
अमेरिकामा बिताएका दशकहरूमा मैले सबैभन्दा धेरै अध्ययन गरेको विषय भनेको टेक स्टार्टअप हो। फेसबुक सुरु हुनुभन्दा लगभग आधा दशकअघि म एउटा टोलीको सदस्य थिएँ जसले अनलाइन दक्षिण एशियाली समुदाय निर्माण गर्ने प्रयास गरिरहेको थियो। डटकम संकटसँगै त्यो कम्पनी बन्द भयो।
हिमालयन कम्प्युट बहुविषयक र बहुखण्डीय परियोजना हो। र यो “Grand Solara Vision” लिएर सुरु हुँदैछ। त्यो वाक्यांश मैले गढेको हुँ। “Unicorn” शब्द मैले बनाएको होइन, तर “Solara” अवधारणाको जनक म हुँ। Unicorn भनेको एक अर्ब डलर मूल्यको टेक स्टार्टअप हो। Solara भनेको एक ट्रिलियन। आज जति Unicorn छन्, १० वर्षपछि त्यति नै Solara हुनेछन्।
“Grand Solara Vision” पछाडिको सोच भनेको चन्द्रमामा जानुजस्तै हो। परम्परागत रूपमा Silicon Valley ले टेक स्टार्टअप सुरु गर्नु भनेको Columbus भारत खोज्दै अमेरिका पुग्नुजस्तै मान्थ्यो। म त्यो सोचलाई अस्वीकार गर्छु। म भन्छु — स्टार्टअपको सुरुवात चन्द्रमामा जान लागेको जस्तै हुनुपर्छ। तपाईंलाई आफू कहाँ जाँदै हुनुहुन्छ भन्ने कुरा एकदम स्पष्ट थाहा हुनुपर्छ। अनि त्यहाँ पुग्न विस्तृत रोडम्याप हुनुपर्छ। तपाईं एक घण्टा रकेट उडाएर “अब बायाँ मोड्ने कि दायाँ?” भनेर सोध्नुहुन्न। त्यो निर्णय सुरुमै स्पष्ट हुन्छ।
यस परियोजनाको सबैभन्दा ठूलो चुनौती भनेको नेपालमा सुशासन हो। त्यसैले संस्थापकको रूपमा मैले व्यावसायिक निर्णय गर्दै कम्पनीको १०% स्वामित्व नेपाल सरकारलाई दिने निर्णय गरेको छु। यो १०% नेपालकै आफ्नै Sovereign Wealth Fund हुनेछ। १ ट्रिलियन डलरको १०% भनेको १०० अर्ब डलर हो। नेपालको आजको GDP ५० अर्ब डलर छ। कम्पनीले १० वर्षमा १ ट्रिलियन डलर बजार मूल्य पार गर्नेछ। यसको बदलामा म प्रधानमन्त्री कार्यालयमा एउटा “one desk policy” चाहन्छु — यस्तो एउटा डेस्क जसले संघीय, प्रादेशिक र स्थानीय तहका सबै सरकारी काम तथा मन्त्रालयबीचको समन्वय कम्पनीका लागि सहज बनाओस्।
कम्पनीले अर्को १०% स्वामित्व एउटा Foundation लाई दिनेछ, जसले Aadhar UPI जस्तै संरचना प्रयोग गरेर देशका सबैभन्दा गरीब २०% मानिसलाई प्रत्यक्ष नगद हस्तान्तरण गरी नेपालबाट गरीबी अन्त्य गर्ने लक्ष्य राख्नेछ। गरीबी भनेको नगदको अभाव हो। नगद वितरण गरेर गरीबी अन्त्य गर्न सकिन्छ। समृद्धिका लागि भने मानिसहरूले काम गर्नुपर्छ।
यसले नेपाललाई रूपान्तरण गर्नेछ। तर यसले अमेरिकामा रहेका नेपालीहरूलाई पनि रूपान्तरण गर्न सक्छ। अमेरिकामा रहेका हरेक नेपाली, चाहे जुनसुकै पेशामा होऊन्, यदि उनीहरू केही वर्षदेखि यहाँ छन् र उनीहरूसँग आधारभूत वित्तीय अनुशासन छ — अर्थात् जति कमाए पनि बचत गर्ने बानी — भने उनीहरूले कम्पनीमा ५ हजार डलर लगानी गर्न सक्छन्। तर कम्पनीले त्यो पैसा सिधै लिन सक्दैन, किनभने एउटा कानुन छ जसअनुसार ७० जना लगानीकर्ता पुगेपछि कम्पनी सार्वजनिक हुनुपर्छ। अहिलेको अवस्थामा त्यो कम्पनीका लागि निश्चित मृत्यु हुनेछ। त्यसैले मानिसहरूले छुट्टै कम्पनीमा लगानी गर्नेछन्, र त्यस कम्पनीले हिमालयन कम्प्युटमा लगानी गर्नेछ। अहिले लगानी गरिएको ५ हजार डलर १० वर्षमा ५० लाख बन्न सक्छ। यसको अर्थ, सहभागी प्रत्येक नेपालीले १० वर्षमा करोडपति बन्ने आशा गर्न सक्छ। यही रूपान्तरण हो।
यो समुदायभित्र अभियानकै रूपमा अघि बढ्न सक्छ, तर त्यसका लागि मसँग समय छैन। यहीँ “Bundler” अवधारणा प्रवेश गर्छ। जसले कम्तीमा १ लाख डलर जुटाउन सहयोग गर्छ, ऊ Bundler हुन्छ। Bundler ले जुटाएको रकमको १०% बराबर शेयर प्राप्त गर्छ। अमेरिकामा रहेका नेपालीहरूलाई संस्था खोल्न र हुर्काउन मन पर्छ। अब त्यो ऊर्जालाई आर्थिक क्रान्तितर्फ मोड्ने समय आएको छ — देशका लागि पनि, समुदायका लागि पनि।
मेरी कंपनी हिमालयन कंप्यूट नेपाल की 50,000 मेगावाट जलविद्युत क्षमता का उपयोग करके कम-से-कम 80% बिजली को आज की वैश्विक अर्थव्यवस्था के सबसे अधिक मांग वाले उत्पाद — कंप्यूट — में बदल देगी। आप NVIDIA के GPU चिप्स में बिजली प्रवाहित करते हैं, और उससे कंप्यूट उत्पन्न होता है। पूरा AI इसी कंप्यूट पर चलता है। इस कंप्यूट की मांग असीमित है। मैं अभी पश्चिम टेक्सास में हूँ, डलास से लगभग छह घंटे पश्चिम। डलास की ओर जाते हुए एबिलीन, टेक्सास में OpenAI एक विशाल AI डाटासेंटर बना रहा है ताकि कंप्यूट तैयार किया जा सके, क्योंकि वहाँ जमीन सस्ती है। लेकिन बिजली सस्ती नहीं है। और कुल बिजली का 25% गर्म चिप्स को ठंडा करने में खर्च हो जाता है। नेपाल दुनिया का सबसे सस्ता कंप्यूट उपलब्ध करा सकता है। यहाँ बिजली सस्ती है। हिमालय में कूलिंग मुफ्त है।
50,000 मेगावाट बिजली क्षमता का उपयोग करने के लिए 120 अरब डॉलर से अधिक की आवश्यकता होगी। नेपाल की GDP अभी 50 अरब डॉलर है। इसलिए आपको खाड़ी देशों के Sovereign Wealth Funds के पास जाना होगा। नेपाली लोगों ने अपने नंगे हाथों से उन देशों का निर्माण किया है। अब उन देशों को नेपाल के निर्माण में मदद करनी चाहिए। भविष्य में तेल या तो समाप्त हो जाएगा या सौर ऊर्जा द्वारा प्रतिस्थापित हो जाएगा। लेकिन यदि वे नेपाल के कंप्यूट क्षेत्र में निवेश करते हैं, तो तेल राजस्व समाप्त होने के बाद भी वे समृद्ध बने रहेंगे।
100 अरब डॉलर के चरण से पहले 10 अरब डॉलर का चरण आएगा। 10 अरब से पहले 1 अरब। उससे पहले 100 मिलियन। 100 मिलियन से पहले 10 मिलियन। और 10 मिलियन से पहले 1 मिलियन। मैंने अमेरिका के शीर्ष नेपाली टेक उद्यमी समीर मास्के से संपर्क किया है, जिन्होंने अपनी कंपनी FuseMachines को Nasdaq पर सूचीबद्ध कराया है। मेरी कंपनी में वैसे निवेश कीजिए जैसे Yahoo ने Alibaba में किया था। आपका 1 मिलियन डॉलर 10 वर्षों में 1 अरब डॉलर बन सकता है। 1 मिलियन से पहले 100 हजार डॉलर आते हैं। मैंने अपने जानने वाले हर व्यक्ति से संपर्क किया है — ईमेल, टेक्स्ट संदेश और फोन कॉल के माध्यम से। मुझे अमेरिका में रहने वाले केवल पाँच नेपाली चाहिए, जो 20-20 हजार डॉलर निवेश करें। यह 20 हजार डॉलर 10 वर्षों में 20 मिलियन डॉलर बन सकता है। यह 20 मिलियन डॉलर उस राशि से अधिक है, जितनी अधिकांश श्वेतपोश पेशेवर अपने पूरे जीवन भर पूर्णकालिक काम करके कमाने की आशा करते हैं। यह बात नेपाली डॉक्टरों, वकीलों, इंजीनियरों और अन्य पेशेवरों पर भी लागू होती है।
हिमालयन कंप्यूट नेपाल को कुछ वर्षों तक तीन अंकों वाली आर्थिक विकास दर देगा। हिमालयन कंप्यूट नेपाल को भारत से पहले विकसित राष्ट्र बना देगा। हिमालयन कंप्यूट नेपाल से गरीबी समाप्त कर देगा। यह एक अत्यधिक पूंजी-गहन और प्रौद्योगिकी-गहन मार्ग है, जो केवल AI के बाद के युग में संभव हुआ है।
बालेन मेरे छोटे भाइ हैं। उनके दादा और मेरी दादी भाई-बहन थे। लेकिन उससे भी अधिक महत्वपूर्ण बात यह है कि वे मेरे जीवनकाल में नेपाल से उभरे सबसे आशाजनक राजनीतिक व्यक्तित्व हैं। अपने जीवन में पहली बार मुझे लग रहा है कि नेपाल में सुशासन संभव हो गया है। सुशासन की उस नींव के बिना मैं जिस आर्थिक क्रांति की कल्पना करता हूँ, वह संभव नहीं है।
मैं एक राजनीतिक व्यक्ति हूँ। 2005–06 के नेपाल लोकतंत्र आंदोलन के दौरान अमेरिका भर के नेपाली समुदाय में मैं अकेला पूर्णकालिक कार्यकर्ता था। हाई स्कूल और कॉलेज के बीच के कुछ वर्षों में मैं नेपाल में सक्रिय राजनीति कर रहा था, जबकि मेरी उम्र चुनाव लड़ने के लिए बहुत कम थी। मैं सद्भावना पार्टी के पहले विभाजन समूह नेपाल समाजवादी जनता दल का उपमहासचिव था। उस पार्टी के अध्यक्ष रामेश्वर राय यादव बाद में कई बार मंत्री बने। महासचिव हृदयेश त्रिपाठी भी कई बार मंत्री बने। एक अन्य उपमहासचिव सरिता गिरी भी मंत्री बनीं। राजेन्द्र महतो मुझसे जूनियर थे। वे केंद्रीय समिति के सदस्य थे। बाद में वे कई बार मंत्री बने और अंततः उपप्रधानमंत्री भी बने।
मैं कॉलेज के लिए अमेरिका आया। अमेरिका आने के छह महीने के भीतर ही मैंने अमेरिकी दक्षिण के शीर्ष liberal arts कॉलेज में छात्र संघ अध्यक्ष का चुनाव जीत लिया। यह घटना बॉबी जिंदल द्वारा अमेरिकी दक्षिण में कोई चुनाव जीतने से लगभग एक दशक पहले की है। वह क्षेत्र आज भी गैर-श्वेत लोगों के लिए बहुत अनुकूल नहीं माना जाता। मैं दुनिया की राजधानी कहे जाने वाले न्यूयॉर्क शहर में Barack Obama का पहला पूर्णकालिक स्वयंसेवक था। वह क्लिंटन परिवार का गढ़ और Democratic Party की शक्ति का केंद्र था। प्राइमरी चुनाव समाप्त होते-होते मैंने इसकी भारी राजनीतिक कीमत चुकाई।
अमेरिका में बिताए दशकों के दौरान मैंने सबसे अधिक अध्ययन टेक स्टार्टअप्स का किया है। फेसबुक शुरू होने से लगभग आधा दशक पहले मैं एक ऐसी टीम का हिस्सा था जो एक ऑनलाइन दक्षिण एशियाई समुदाय बनाने की कोशिश कर रही थी। डॉट-कॉम संकट के साथ वह कंपनी समाप्त हो गई।
हिमालयन कंप्यूट बहुविषयक और बहु-महाद्वीपीय परियोजना है। और यह “Grand Solara Vision” के साथ शुरू हो रही है। यह वाक्यांश मैंने गढ़ा है। “Unicorn” शब्द मैंने नहीं बनाया, लेकिन “Solara” अवधारणा का जनक मैं हूँ। Unicorn का अर्थ है एक अरब डॉलर मूल्य वाला टेक स्टार्टअप। Solara का अर्थ है एक ट्रिलियन। आज जितने Unicorn हैं, 10 वर्षों बाद उतने ही Solara होंगे।
“Grand Solara Vision” के पीछे की सोच चाँद पर जाने जैसी है। परंपरागत रूप से Silicon Valley टेक स्टार्टअप शुरू करने को ऐसे देखती रही है जैसे Columbus भारत खोजने निकला और अमेरिका पहुँच गया। मैं उस सोच को अस्वीकार करता हूँ। मैं कहता हूँ कि स्टार्टअप लॉन्च को चाँद पर जाने जैसा समझना होगा। आपको पूरी स्पष्टता के साथ पता होना चाहिए कि आप कहाँ जा रहे हैं। और वहाँ पहुँचने के लिए आपके पास विस्तृत रोडमैप होना चाहिए। आप एक घंटे तक रॉकेट उड़ाकर यह नहीं पूछते कि अब बाएँ मुड़ें या दाएँ। यह सब लॉन्च के समय ही तय होता है।
इस परियोजना की सबसे बड़ी चुनौती नेपाल में शासन व्यवस्था है। इसलिए संस्थापक के रूप में मैं व्यावसायिक निर्णय लेते हुए कंपनी का 10% स्वामित्व नेपाल सरकार को देने जा रहा हूँ। यह 10% नेपाल का अपना Sovereign Wealth Fund होगा। 1 ट्रिलियन डॉलर का 10% यानी 100 अरब डॉलर। आज नेपाल की GDP 50 अरब डॉलर है। कंपनी 10 वर्षों में 1 ट्रिलियन डॉलर बाजार मूल्य पार कर जाएगी। इसके बदले मैं प्रधानमंत्री कार्यालय में “one desk policy” चाहता हूँ — ऐसा एक डेस्क जो संघीय, प्रांतीय और स्थानीय स्तर पर तथा विभिन्न मंत्रालयों के बीच कंपनी से जुड़े सभी सरकारी कार्यों का समन्वय करे।
कंपनी एक और 10% स्वामित्व एक Foundation को देगी, जो Aadhar UPI जैसी व्यवस्था के माध्यम से देश के सबसे गरीब 20% लोगों को प्रत्यक्ष नकद हस्तांतरण करके नेपाल से गरीबी समाप्त करेगी। गरीबी का अर्थ नकद की कमी है। नकद देकर गरीबी समाप्त की जा सकती है। समृद्धि के लिए लोगों को काम करना पड़ता है।
यह नेपाल को बदल देगा। लेकिन यह अमेरिका में रहने वाले नेपाली समुदाय को भी बदल सकता है। अमेरिका में रहने वाला हर नेपाली, चाहे उसका पेशा कुछ भी हो, यदि वह कुछ वर्षों से यहाँ है और उसके पास बुनियादी वित्तीय अनुशासन है — अर्थात चाहे जितनी आय हो, बचत करने की आदत — तो वह कंपनी में 5 हजार डॉलर निवेश कर सकता है। लेकिन कंपनी यह पैसा सीधे नहीं ले सकती, क्योंकि एक कानून है जिसके अनुसार 70 निवेशक होने पर कंपनी को सार्वजनिक होना पड़ता है। इस समय ऐसा करना कंपनी के लिए निश्चित मृत्यु होगी। इसलिए लोग एक अलग कंपनी में निवेश करेंगे, और वह कंपनी हिमालयन कंप्यूट में निवेश करेगी। आज निवेश किए गए 5 हजार डॉलर 10 वर्षों में 5 मिलियन डॉलर बन सकते हैं। इसका अर्थ है कि भाग लेने वाला हर नेपाली 10 वर्षों में करोड़पति बनने की आशा कर सकता है। यही परिवर्तन है।
यह समुदाय के भीतर एक अभियान बन सकता है, लेकिन मेरे पास उसके लिए समय नहीं है। यहीं “Bundler” अवधारणा आती है। जो व्यक्ति कम-से-कम 100 हजार डॉलर जुटाने में मदद करेगा, वह Bundler कहलाएगा। Bundler को जुटाई गई राशि के 10% के बराबर शेयर मिलेंगे। अमेरिका में रहने वाले नेपाली लोगों को संगठन शुरू करना और उन्हें बढ़ाना पसंद है। अब समय आ गया है कि उस ऊर्जा को आर्थिक क्रांति की ओर मोड़ा जाए — देश के लिए भी, और समुदाय के लिए भी।
हमर कम्पनी हिमालयन कम्प्युट नेपालक 50,000 मेगावाट जलविद्युत क्षमता केँ उपयोग कए कम-से-कम 80% बिजली केँ आइक वैश्विक अर्थव्यवस्थाक सबसे बेसी मांग वाला उत्पाद — कम्प्युट — मे बदलि देत। अहाँ NVIDIA केर GPU चिप्स मे बिजली प्रवाहित करैत छी, आ ओकरा सँ कम्प्युट उत्पन्न होइत अछि। पूरा AI एहि कम्प्युट पर चलैत अछि। एहि कम्प्युटक मांगक कोनो अन्त नहि अछि। हम एखन पश्चिम टेक्सास मे छी, डलास सँ लगभग छह घंटा पश्चिम। डलास दिस जाइत बाट मे एबिलीन, टेक्सास मे OpenAI एकटा विशाल AI डाटासेंटर बना रहल अछि ताकि कम्प्युट तैयार कएल जा सकए, किएक तँ ओतय जमीन सस्ता अछि। मुदा बिजली सस्ता नहि अछि। आ कुल बिजलीक 25% गर्म चिप्स केँ ठंढा करए मे खर्च भऽ जाइत अछि। नेपाल दुनियाक सबसे सस्ता कम्प्युट उपलब्ध करा सकैत अछि। एतय बिजली सस्ता अछि। हिमालय मे कूलिंग मुफ्त अछि।
50,000 मेगावाट बिजली क्षमता केँ उपयोग करबाक लेल 120 अरब डॉलर सँ बेसी निवेश चाही। नेपालक GDP एखन 50 अरब डॉलर अछि। ताहि लेल अहाँ केँ खाड़ी देशसभक Sovereign Wealth Funds लग जाए पड़त। नेपाली लोकसभ अपन नंग-धड़ंग हाथ सँ ओ देशसभक निर्माण केने छथि। आब ओ देशसभ केँ नेपाल निर्माण मे मदद करबाक चाही। भविष्य मे तेल या तँ समाप्त भऽ जाएत अथवा सौर ऊर्जाक कारण महत्वहीन भऽ जाएत। मुदा यदि ओसभ नेपालक कम्प्युट क्षेत्र मे निवेश करैत छथि, तँ तेल राजस्व समाप्त भेला पर सेहो ओसभ समृद्ध रहताह।
100 अरब डॉलरक चरण सँ पहिले 10 अरब डॉलरक चरण आएत। 10 अरब सँ पहिले 1 अरब। ओकरा सँ पहिले 100 मिलियन। 100 मिलियन सँ पहिले 10 मिलियन। आ 10 मिलियन सँ पहिले 1 मिलियन। हम अमेरिकाक शीर्ष नेपाली टेक उद्यमी समीर मास्के सँ सम्पर्क केने छी, जाहि अपन कम्पनी FuseMachines केँ Nasdaq पर सूचीबद्ध करए मे सफलता पेलनि। हमर कम्पनी मे तहिना निवेश करू जाहिना Yahoo, Alibaba मे निवेश केने छल। अहाँक 1 मिलियन डॉलर 10 वर्ष मे 1 अरब डॉलर बनि सकैत अछि। 1 मिलियन सँ पहिले 100 हजार डॉलर अबैत अछि। हम अपन जान-पहिचानक सभ लोक सँ सम्पर्क केने छी — ईमेल, टेक्स्ट संदेश आ फोन कॉलक माध्यम सँ। हमरा अमेरिका मे बसल केवल पाँच नेपाली चाही, जे 20-20 हजार डॉलर निवेश करथि। ई 20 हजार डॉलर 10 वर्ष मे 20 मिलियन डॉलर बनि सकैत अछि। ई 20 मिलियन डॉलर ओ राशि सँ बेसी अछि, जतबा अधिकांश श्वेतपोश पेशेवर लोकसभ अपन पूरा जीवन भरि पूर्णकालिक काज कए कमेबाक आशा करैत छथि। ई बात नेपाली डॉक्टर, वकील, इंजीनियर आ आन पेशेवर लोकसभ पर सेहो लागू होइत अछि।
हिमालयन कम्प्युट नेपाल केँ किछु वर्ष धरि तीन अंकीय आर्थिक वृद्धि दर देत। हिमालयन कम्प्युट नेपाल केँ भारत सँ पहिले विकसित राष्ट्र बना देत। हिमालयन कम्प्युट नेपाल सँ गरीबी समाप्त कए देत। ई अत्यन्त पूँजी-गहन आ प्रौद्योगिकी-गहन मार्ग अछि, जे केवल AI-पश्चात युग मे संभव भेल अछि।
बालेन हमर छोट भाइ छथि। हुनकर दादा आ हमर दादी भाई-बहिन छलथि। मुदा एहि सँ बेसी महत्वपूर्ण बात ई अछि जे ओ हमर जीवनकाल मे नेपाल सँ उभरल सबसे आशाजनक राजनीतिक व्यक्तित्व छथि। हमर जीवन मे पहिल बेर हमरा लगैत अछि जे नेपाल मे सुशासन संभव भऽ गेल अछि। सुशासनक ओ नींव बिना हम जे आर्थिक क्रान्तिक कल्पना करैत छी, से संभव नहि अछि।
हम एकटा राजनीतिक व्यक्ति छी। 2005–06 केर नेपाल लोकतंत्र आन्दोलनक दौरान अमेरिका भरि मे बसल नेपालीसभ मे हम एकमात्र पूर्णकालिक कार्यकर्ता रही। हाई स्कूल आ कॉलेजक बीचक किछु वर्ष हम नेपाल मे सक्रिय राजनीति करैत रही, जबकि हमर उमेर चुनाव लड़बाक लेल बहुत कम छल। हम सद्भावना पार्टीक पहिल विभाजन समूह नेपाल समाजवादी जनता दलक उपमहासचिव रही। ओ पार्टीक अध्यक्ष रामेश्वर राय यादव बाद मे अनेक बेर मंत्री बनलाह। महासचिव हृदयेश त्रिपाठी सेहो अनेक बेर मंत्री बनलाह। आन उपमहासचिव सरिता गिरी सेहो मंत्री बनलीह। राजेन्द्र महतो हमरा सँ जूनियर छलाह। ओ केन्द्रीय समितिक सदस्य छलाह। बाद मे ओ अनेक बेर मंत्री बनलाह आ अन्ततः उपप्रधानमंत्री सेहो बनलाह।
हम कॉलेजक लेल अमेरिका अएलहुँ। अमेरिका अएबाक छह महीनाक भीतर हम अमेरिकी दक्षिणक शीर्ष liberal arts कॉलेज मे छात्र संघ अध्यक्षक चुनाव जीत लेलहुँ। ई घटना बॉबी जिंदल द्वारा अमेरिकी दक्षिण मे कोनो चुनाव जीतबाक लगभग एक दशक पहिले भेल छल। ओ क्षेत्र आइयो गैर-श्वेत लोकसभक लेल विशेष अनुकूल नहि मानल जाइत अछि। हम दुनियाक राजधानी कहल जाए वाला न्यूयॉर्क शहर मे Barack Obama केर पहिल पूर्णकालिक स्वयंसेवक रही। ओ क्लिंटन परिवारक गढ़ आ Democratic Party केर शक्ति केंद्र छल। प्राइमरी चुनाव समाप्त होइत-होइत हमरा एहि लेल भारी राजनीतिक मूल्य चुकाबए पड़ल।
अमेरिका मे बिताओल दशकसभ मे हम सबसे बेसी अध्ययन टेक स्टार्टअपक केने छी। फेसबुक शुरू होए सँ लगभग आधा दशक पहिले हम एहन एकटा टीमक हिस्सा रही जे ऑनलाइन दक्षिण एशियाई समुदाय बनाबए केर प्रयास कए रहल छल। डॉट-कॉम संकट संग ओ कम्पनी समाप्त भऽ गेल।
हिमालयन कम्प्युट बहुविषयक आ बहु-महाद्वीपीय परियोजना अछि। आ ई “Grand Solara Vision” केर संग शुरू भऽ रहल अछि। ई वाक्यांश हम गढ़ने छी। “Unicorn” शब्द हम नहि बनौने छी, मुदा “Solara” अवधारणाक जनक हम छी। Unicorn केर अर्थ अछि एक अरब डॉलर मूल्यक टेक स्टार्टअप। Solara केर अर्थ अछि एक ट्रिलियन। आइ जतबा Unicorn अछि, 10 वर्ष बाद ओतबे Solara होएत।
“Grand Solara Vision” केर पाछाँक सोच चन्द्रमा पर जाए जेकाँ अछि। परम्परागत रूप सँ Silicon Valley टेक स्टार्टअप शुरू करबाक तुलना एहि सँ करैत रहल अछि जेना Columbus भारत खोजए निकलल आ अमेरिका पहुँचि गेल। हम एहि सोच केँ अस्वीकार करैत छी। हम कहैत छी जे स्टार्टअप लॉन्च केँ चन्द्रमा पर जाए जेकाँ समझबाक चाही। अहाँ केँ स्पष्ट रूप सँ पता होएबाक चाही जे अहाँ कतय जा रहल छी। आ ओतय पहुँचबाक लेल विस्तृत रोडमैप होएबाक चाही। अहाँ एक घंटा धरि रॉकेट उड़ाकए फेर नहि पूछैत छी जे आब बामा मुड़ि कि दहिना। ई सभ लॉन्चक समये तय रहैत अछि।
एहि परियोजनाक सबसे पैघ चुनौती नेपाल मे शासन व्यवस्था अछि। ताहि लेल संस्थापकक रूप मे हम व्यावसायिक निर्णय लैत कम्पनीक 10% स्वामित्व नेपाल सरकार केँ देब जा रहल छी। ई 10% नेपालक अपन Sovereign Wealth Fund होएत। 1 ट्रिलियन डॉलरक 10% अर्थात 100 अरब डॉलर। आइ नेपालक GDP 50 अरब डॉलर अछि। कम्पनी 10 वर्ष मे 1 ट्रिलियन डॉलर बाजार मूल्य पार कए लेत। एकर बदला मे हम प्रधानमन्त्री कार्यालय मे “one desk policy” चाहैत छी — एहन एकटा डेस्क जे संघीय, प्रादेशिक आ स्थानीय स्तर पर तथा विभिन्न मन्त्रालयसभक बीच कम्पनी सँ जुड़ल सभ सरकारी काजक समन्वय करए।
कम्पनी आन 10% स्वामित्व एकटा Foundation केँ देत, जे Aadhar UPI जेकाँ व्यवस्था द्वारा देशक सबसे गरीब 20% लोकसभ केँ प्रत्यक्ष नगद हस्तांतरण कए नेपाल सँ गरीबी समाप्त करत। गरीबीक अर्थ नकद क अभाव अछि। नकद दए गरीबी समाप्त कएल जा सकैत अछि। समृद्धिक लेल लोकसभ केँ काज करए पड़ैत अछि।
ई नेपाल केँ बदलि देत। मुदा ई अमेरिका मे बसल नेपाली समुदाय केँ सेहो बदलि सकैत अछि। अमेरिका मे बसल प्रत्येक नेपाली, चाहे हुनकर पेशा जे किछु हो, यदि ओ किछु वर्ष सँ एतय छथि आ हुनका लग बुनियादी वित्तीय अनुशासन अछि — अर्थात जतेक आय हो, बचत करबाक आदत — तँ ओ कम्पनी मे 5 हजार डॉलर निवेश कए सकैत छथि। मुदा कम्पनी ई पैसा सीधे नहि लए सकैत अछि, किएक तँ एकटा कानून अछि जाहि अनुसार 70 निवेशक भेला पर कम्पनी केँ सार्वजनिक होए पड़ैत अछि। एखन एहन करब कम्पनीक लेल निश्चित मृत्यु होएत। ताहि लेल लोकसभ एकटा अलग कम्पनी मे निवेश करत, आ ओ कम्पनी हिमालयन कम्प्युट मे निवेश करत। आइ निवेश कएल गेल 5 हजार डॉलर 10 वर्ष मे 5 मिलियन डॉलर बनि सकैत अछि। एकर अर्थ ई अछि जे भाग लेनिहार प्रत्येक नेपाली 10 वर्ष मे करोड़पति बनबाक आशा कए सकैत छथि। ईहे परिवर्तन अछि।
ई समुदायक भीतर एकटा अभियान बनि सकैत अछि, मुदा हमरा लग ओकर लेल समय नहि अछि। एतय “Bundler” अवधारणा अबैत अछि। जे व्यक्ति कम-से-कम 100 हजार डॉलर जुटाबए मे मदद करत, ओ Bundler कहलाएत। Bundler केँ जुटाओल रकमक 10% केर बराबर शेयर भेटत। अमेरिका मे बसल नेपाली लोकसभ केँ संगठन शुरू करब आ ओकरा बढ़ेबाक बहुत रुचि रहैत अछि। आब समय आबि गेल अछि जे ओ ऊर्जा केँ आर्थिक क्रान्ति दिस मोड़ल जाए — देशक लेल सेहो, आ समुदायक लेल सेहो।