Posts

Showing posts from 2007

चार राज्य: कोशी, गण्डकी, कर्णाली, मधेस

Image
Proposed Constitution

मधेसलेनेपालकोलगभग२५% भुभागसमेटेकोछ। पुरामधेसएकराज्यबनाउनेहोभनेबाँकीभुभागलाईतीनभागमाबाँड्दाचारवटालगभगबराबरभुभागकाराज्यबन्नेभए। वैग्यािनकत्यहीहुन्थ्योिक?

मुख्यकुराभुगोलरभुभागकोहोइन। मुख्यकुराहोकेन्द्ररराज्यबीचएकव्यक्ितएकमतकोअाधारमाशक्ितबाँडफाँडहुन्छिकहुँदैन, त्योहोमुख्यकुरा।

प्रथमशर्तहोदेशमाराष्ट्रपितकोप्रत्यक्षिनर्वाचन। भारतमाजस्तोनाममात्रकोराष्ट्रपितरसंसदलेपैदागर्नेप्रधानमन्त्रीतर्फजानुहुँदैन। राज्यकातीनअंगिनतान्तअलगहुनुपर्छ। कुनैएकउम्मेदवारलेकमसेकम५०% मतनल्याएएकमिहनािभत्रदोस्रोराउण्डमतदानहुन्छदुईवटासबभन्दाबढीमतल्याउनेबीच। पदाविधचारवर्ष। अिन term limit गर्िदने। एकव्यक्ितदुईपटकभन्दाबढीराष्ट्रपितबन्ननपाउने।

त्यसपिछउपल्लोरतल्लोसदनकोकुराअाउँछ। उपल्लो सदनमा दलीय पुर्ण समानुपाितक िनर्वाचन गर्ने। १०० सीटकालािग। कमसेकम १% मत ल्याउने पार्टी राष्ट्िरय पार्टी बन्ने। प्रत्येक पार्टीको िलस्टमा कमसेकम तेस्रो नाम मिहला हुनैपर्ने। मानव अिधकारको घोषणापत्रमा भिनएको छ right to peaceful assembly भनेर। सशस्त्र पार्टी चािहं खोल्न पाइएन नत्र भने अरू जेसुकै पार्टी पिन खोल्न पाइन्छ। राइ पार्…

बन्दुकधारी मधेसी पार्टीहरूसँग गफ गर्न १० मिहना िढला भइसक्यो

Image
Talk To Goit (July 2007)

मधेसी क्रान्ित लगत्तै हुनुपर्ने तीन कुरा मध्ये एक यही िथयो।

पिहलो िथयो िगिरजा बाहुन बुढाले गृह मन्त्रीलाई हटाउनुपर्ने कुरा। त्यो एउटा िलनैपर्ने कदम िथयो। त्यो कदम िलनु कता कता उल्टै बुढाले मन्त्री मण्डल पुनर्गठन गरेर िसटौलालाई कायम नै राखे। घाउमािथ नमक छर्के। त्यसले मधेसको राजनीित भड्कायो। बन्दुकधारी पार्टी दुई िथए, दुई दर्जन भए।

त्यो राजीनामा िदन नलगाउनु पछािडको कारण िथयो मधेसी क्रान्ितलाई अप्िरल क्रान्ितको दोस्रो अध्याय नमान्नु। बाहुनले च्याउ खाअोस् न स्वाद पाअोस्। अप्िरल क्रान्ितमा िगिरजा बाहुनको केही रोल भए पो उसले मधेसी क्रान्ितलाई अप्िरल क्रान्ितको दोस्रो अध्याय भनेर ठम्याउन सक्दो होस्।

प्रचण्ड बाहुनको पिन त्यही छ हाल। हामीले १० वर्ष मान्छे मारकाट नगरेको भए अप्िरल क्रान्ित नै हुने िथएन भनेर उल्टो कुरा बर्गेल्छ त्यो बाहुन बुढा। १० वर्षको मारकाटबाट प्रेिरत भएर नेपाली जनताले अप्िरल क्रान्ित गरेका हुन् िक वाक्क भएर?

अप्िरल क्रान्ितले राजाको शासन समाप्त गर्यो। मधेसी क्रान्ितले िगिरजाको पुरा सरकार ढाल्नुपर्ने िथयो तर मधेसी क्रान्ितका नेताहरूले बडो संयिमत भएर गृह म…

एक मधेस एक प्रदेशकालािग चािहने मोर्चा

Image
संविधानसभाको आकार घटाउन प्रस्तावराप्रपा, जनमोर्चा, सद्भावनाले पर्ूण्ा समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीका पक्षमा संशोधन प्रस्ताव राखेका छन् । उनीहरूले संविधानसभा सदस्यको सिट संख्या घटाउन पनि प्रस्ताव गरेका छन् । देशलाई एक निर्वाचन क्षेत्र मानि दललाई मत दिने पर्ूण्ा समानुपातिक निर्वाचन प्रणालीद्वारा समावेशी रूपमा २ सय ४० सदस्य निर्वाचित गर्नुपर्ने उनीहरूको प्रस्ताव छ ।



मुख्य कुरा दुई छन्: एक मधेस एक प्रदेशको नारामा समािहत हुने र ११६ सीटमा तालमेल। र अिहले मधेसी पार्टीहरू चार खेमामा छन्। एउटा महन्थ ठाकुरवाला तराई मधेस लोकतान्त्िरक पार्टी। अर्को राजेन्द्र महतो र उपेन्द्र यादव िमलेर बनेको समुह। तेस्रो िकशोर िवश्वास समुह जसमा अर्को सद्भावना पिन छ क्या रे, िक छैन थाहा भएन। चौथो बन्दुकधारी मधेसी समुहहरू।

यी सबैलाई एक मधेस एक प्रदेशको नारामा गाभ्नु पिहलो काम हो। त्यसपिछ ११६ सीटको तालमेलको कुरा अिलक चुनौतीपुर्ण छ। तर गर्न त पर्छ नै।

उपेन्द्र यादव र िकशोर िवश्वासहरू अिहले पिन दलीय पुर्ण समानुपाितक िनर्वाचनको माग गिरगहेका छन्। हुनुपर्ने त त्यही हो। तर अब हुनेवाला छ जस्तो देिखंदैन। िनर्वाचन प्रक्िर…

पहाडी नेताहरूले मधेशी अान्दोलनबारे बुझ पचाउन खोज्ने दुष्प्रयास

Image
मधेस समस्याका नया“ आयाम महन्थ ठाकुर लगायत केही नेताले मधेसी क्षेत्रीय राजनीतिमा लाग्न राष्ट्रिय पार्टर्ीीरित्याग गरेको घटनाले उत्पन्न गरेको तरङ्ग शान्त भइसकेको छैन । ..... मुलुक एकात्मक संरचनाबाट सङ्घीयकरणतर्फलागिरहेको बेला क्षेत्रीय पार्टर्ीीा शक्तिको जन्म त्यसको अनिवार्य परिणति नै हो ...... कालो वर्ण्र्ाा र समतल भूभागमा बस्नेको देशभक्तिमाथि शङ्का गर्ने र राज्यको मूलप्रवाहमा समावेश गर्न आनाकानी गर्ने अन्धराष्ट्रवादी मानसिकताको अन्त्य आवश्यक छ । ...... मधेसी 'नेता'हरूले भन्ने गरेको मधेसको अर्थ नेपालको दक्षिणी किनारामा अवस्थित भूभागमात्र हो कि त्यहा“ बस्ने सबै जनता यसमा समेटिन्छन् - मधेसको निम्ति त्यहा“ बस्ने सबै जनसङ्ख्याको आधारमा झन्डै पचास प्रतिशत प्रतिनिधित्वको माग गर्ने तर मधेसी प्रश्नमा निश्चित भाषाभाषी र जातिको जनसङ्ख्यालाई अलग गर्ने जस्तो द्वैध तरिकाले समस्याको समाधान गर्दैन । ....... काठमाडौंपछि र्सवाधिक वर्गीय विभेद रहेको मधेसमा जातीय उत्पीडन, महिला हिंसा र छुवाछूत चर्को छ । ..... सामन्ती भूस्वामित्वको अन्त्य र जोताहाको पक्षमा भूमिसुधार गर्नुपर्छ भन्दा विरोध गर्ने व…

मधेशी अान्दोलनमा अझै पिन अिनश्चय

Image
मधेशी अान्दोलनमा अझै पिन अिनश्चय

नेपालमा दुई िकिसमको राष्ट्िरयता छ। एउटा पहाडी राष्ट्िरयता, र अर्को मधेशी राष्ट्िरयता। पहाडका जनजाितले अाफुलाई मधेशी अान्दोलनको पक्षमा अझै पिन उभ्याउन सकेका छैनन्। हामीलाई पिन राज्यले अलग राखेको छ, मधेशीलाई पिन राज्यले अलग राखेको छ, त्यसैले हामीले मधेशी समुदायसँग एकता कायम गर्नुपर्छ भन्ने सोंच पहाडका जनजाितमा अाइनसकेको अवस्था छ। त्यसैले पिन एक मधेश, एक प्रदेशको नारा अपिरहार्य हुन अाउँछ।

Federal democratic republic त प्रत्येक पार्टीले भिनसक्यो। त्यो त िनश्िचत भइसक्यो। पहाडी पार्टीहरूबाट अाफुलाई अलग्याउने तिरका भनेको एक मधेश, एक प्रदेशको नारा हो। कमजोर गृहमन्त्रीबाट ठगेको करोडौंबाट तराईमा चुनाव िजत्छौं भनेर सोंचेका होलान् माअोवादीले, तर चुनाव पैसाले िजत्ने कुरा होइन। पैसाले सहयोगसम्म गर्ने हो।

िनर्वाचन प्रक्िरया

िनर्वाचन प्रक्िरयाको िछनोफानो भइसक्यो। दलीय पुर्ण समानुपाितक भए सबैभन्दा राम्रो हुन्थ्यो होला। तर अिहलेको जे छ त्यो गलत छैन। यसको िवरोध गर्नु व्यवहािरक पिन छैन। मधेशी अान्दोलनको गन्तव्य नै अप्िरल चुनाव हो। त्यो चुनावलाई संभव बनाउनु र त्यसमा िवजय प्राप…